Meðganga tíkar – inngangur

Hvort sem það er skipulagt eða ekki, þá kemur fyrir að tíkur verði hvolpafullar á lífsleiðinni. Í flestum tilfellum er ræktunin meðvituð ákvörðun og tíkin í umsjón reyndra ræktenda sem hafa góða þekkingu á meðgöngu og goti.

Hins vegar eru einnig margir eigendur sem hafa ekki áður upplifað meðgöngu hjá tík eða hafa ekki aðgang að reynslumiklum aðilum til að leita ráða hjá. Fyrir þá getur verið mikilvægt að hafa aðgang að skýrum og áreiðanlegum upplýsingum.

Hér að neðan er yfirlit yfir helstu stig eðlilegrar meðgöngu hjá tíkum og hvað eigendur geta búist við á hverju stigi.

Meðganga tíkar – stig og einkenni

Eðlileg meðganga hjá tíkum er að meðaltali um 63 dagar, mælt frá egglosi fram að fæðingu hvolpanna. Meðgöngunni má skipta í þrjú tímabil, líkt og hjá konum, þar sem hvert tímabil er um það bil 21 dagur.

Fyrsti þriðjungur (dagar 0–21)

Á fyrstu þremur vikum meðgöngunnar eru yfirleitt engin augljós merki um að tíkin sé hvolpafull. Hún hegðar sér eðlilega og engar sjáanlegar breytingar eru á líkama hennar.

Undir lok þessa tímabils, eða um þriðju viku, geta fyrstu merki komið fram. Sumir eigendur taka eftir að tíkin:

• Missir tímabundið matarlyst
• Sýnir væga ógleði
• Virðist örlítið þreyttari en venjulega

Þessar breytingar stafa af hormónabreytingum og eru yfirleitt tímabundnar.

Á þessu tímabili er mikilvægt að tryggja að tíkin borði nægilega. Ef matarlystin minnkar getur verið gagnlegt að:

• Bjóða girnilegra fóður tímabundið
• Gefa minni máltíðir oftar yfir daginn

Ef meðgangan er skipulögð er stundum mælt með að gefa fólínsýru, sem getur stuðlað að eðlilegum fósturþroska.

Annar þriðjungur (dagar 21–42)

Á þessu tímabili fara breytingar á líkama tíkarinnar að verða sýnilegri.

Algengar breytingar eru:

• Maginn fer að stækka
• Spenar stækka og verða sýnilegri
• Matarlystin eykst smám saman
• Tíkin verður oft rólegri

Mikilvægt er að gefa góðgert og næringarríkt fóður sem uppfyllir auknar orkuþarfir tíkarinnar.

Staðfesting meðgöngu

Hægt er að staðfesta meðgöngu með nokkrum aðferðum:

Sónarskoðun:

• Hægt að framkvæma frá um degi 21
• Áreiðanlegust um dag 28–35
• Hægt að sjá hjartslátt fósturanna
• Erfitt getur verið að telja nákvæman fjölda hvolpa

Þreifing:

• Hægt að framkvæma um dag 28–35
• Ætti aðeins að vera framkvæmd af reyndum dýralækni
• Hægt er að finna fóstrin sem litlar þéttingar í leginu

Relaxin blóðpróf:

• Mælir hormón sem myndast við meðgöngu
• Áreiðanleg staðfesting ef jákvætt
• Ekki almennt í boði á Íslandi

Þriðji þriðjungur (dagar 42–63)

Á síðasta hluta meðgöngunnar verða breytingar mjög greinilegar.

Algengt er að:

• Maginn stækki verulega
• Spenar stækki og dökkni
• Tíkin verði rólegri og hvílist meira
• Matarlyst aukist

Þar sem hvolparnir taka meira pláss getur verið betra að gefa:

• Minni máltíðir oftar yfir daginn
• Orkuríkt fóður, oft hvolpafóður

Mjólkurkirtlar byrja einnig að undirbúa mjólkurframleiðslu og stundum sést mjólkurlitaður vökvi úr spenum.

Röntgenrannsókn

Hægt er að taka röntgenmynd á degi 55–59 til að meta fjölda hvolpa. Þetta getur verið gagnlegt til að:

• Vita hvenær goti er lokið
• Meta hvort hætta sé á erfiðri fæðingu
• Vita fjölda hvolpa

Beinagrind hvolpanna sést ekki fyrr en á þessum tíma.

Ormahreinsun

Mælt er með ormahreinsun undir lok meðgöngu, þar sem ormalirfur geta borist til hvolpanna í gegnum leg og mjólk.

Ráðlagt er að framkvæma ormahreinsun um eða eftir dag 50 í samráði við dýralækni.

Hreyfing

Undir lok meðgöngu ætti hreyfing að vera:

• Regluleg en hófleg
• Rólegar taumgöngur eru ákjósanlegar
• Forðast skal mikla áreynslu og ærsl

Merki um að got sé að hefjast

Eitt áreiðanlegasta merkið um að got sé yfirvofandi er lækkun líkamshita.

• Eðlilegur líkamshiti tíkar er um 38–39 °C
• Þegar hitinn fellur undir 37 °C hefst got yfirleitt innan 12–24 klukkustunda

Margir ræktendur mæla hita tíkarinnar daglega síðustu vikuna til að fylgjast með þessum breytingum.

Mikilvægi eftirlits

Flestar tíkur gjóta án vandræða, en stundum getur þurft aðstoð dýralæknis.

Hafðu samband við dýralækni ef:

• Got hefst ekki eftir hitafall
• Tíkin virðist í erfiðleikum
• Langur tími líður á milli hvolpa
• Tíkin sýnir merki um vanlíðan

Gott er að vera í reglulegu sambandi við dýralækni á meðgöngu og sérstaklega undir lok hennar.