Geldingar og ófrjósemisaðgerðir hjá hundum og köttum

Hundar

Gelding rakka

Við geldingu er eistun fjarlægð úr pungnum. Skurðurinn er gerður á milli pungs og getnaðarlims og lokað með innri saumum, þannig að ekki þarf að fjarlægja sauma síðar.

Eftir aðgerð þarf rakkinn að vera með skerm í 7–10 daga til að koma í veg fyrir að hann sleiki skurðsvæðið.

Ófrjósemisaðgerð tíkar

Við ófrjósemisaðgerð eru eggjastokkarnir fjarlægðir í gegnum skurð á kviðarholi. Notaðir eru innri saumar og því þarf ekki að fjarlægja sauma síðar.

Eftir aðgerð þarf tíkin að vera með skerm eða í sérstökum skurðfatnaði í 7–10 daga til að vernda skurðsvæðið og koma í veg fyrir sleik.

Eftir ófrjósemisaðgerð hætta tíkur að lóða.

Aldur við geldingu eða ófrjósemisaðgerð

Ráðlagður aldur er breytilegur eftir hundategundum. Almennt er ekki mælt með geldingu fyrr en hundurinn hefur náð nægilegum líkams- og félagsþroska. Fyrir nánari upplýsingar má skoða leiðbeiningar eftir hundategundum (Suggested Guidelines by Breed for Age of Neutering). Fyrir tegundir sem ekki eru á slíkum listum liggja ekki fyrir sértækar rannsóknir.

Kettir

Gelding fress

Við geldingu fress eru eistun fjarlægð úr pungnum. Engir saumar eru notaðir og eftir sitja tvö lítil skurðsár sem gróa yfirleitt á nokkrum dögum.

Ófrjósemisaðgerð læðu

Við ófrjósemisaðgerð læðu eru eggjastokkarnir fjarlægðir í gegnum skurð á kviðarholi. Notaðir eru innri saumar og því þarf ekki að fjarlægja sauma síðar.

Aldur og þyngd katta

Miðað er við að kötturinn sé orðinn að minnsta kosti 2 kg að þyngd áður en aðgerð er framkvæmd.

Umönnun eftir aðgerð

Fyrstu 24 klukkustundirnar eftir aðgerð er mikilvægt að halda dýrinu hlýju og í rólegu umhverfi.

• Það tekur líkamann um 24–48 klukkustundir að vinna úr svæfingarlyfjum og því er eðlilegt að dýrið sé sljótt eða þreytt á þessu tímabili.
• Matarlyst getur verið minni fyrstu dagana, en mikilvægt er að bjóða ferskt vatn og litlar máltíðir.
• Forðast skal að hafa vatn mjög nálægt bæli meðan dýrið er enn sljótt.

Mikilvægt er að fylgjast daglega með skurðsárinu. Hafið samband við dýralækni ef grunur vaknar um sýkingu, til dæmis ef:

• vond lykt kemur frá sárinu
• roði eða bólga myndast
• dýrið er óvenju slappt eða lystarlaust

Hvenær er best að gelda hund?

Almennt er ekki mælt með geldingu fyrr en við 12–18 mánaða aldur, þar sem kynhormón gegna mikilvægu hlutverki í:

• líkamsþroska, sérstaklega vexti beina og liða
• félagsþroska og hegðun

Hormónatengd hegðun festist yfirleitt ekki í sessi fyrr en eftir um 2 ára aldur, og því er yfirleitt nægur tími til að ákveða geldingu á aldrinum 12–24 mánaða.

Hjá sumum tegundum getur snemmbúin gelding aukið hættu á liðvandamálum, svo sem slitnum krossböndum, þar sem mikilvægt er að liðir og vöðvar nái fullum þroska.

Kvíði og hegðun

Kynhormón geta haft áhrif á sjálfstraust og hegðun hunda. Í sumum tilfellum geta þau hjálpað hundum að takast á við nýjar eða krefjandi aðstæður.

Ef hundur glímir við kvíða eða hræðslu er mikilvægt að meta hvert tilfelli fyrir sig áður en ákvörðun um geldingu er tekin.

Lyfjagelding (geldingastafur)

Lyfjagelding getur verið góður kostur:

• til að meta áhrif geldingar áður en varanleg aðgerð er framkvæmd
• fyrir eldri eða veikburða hunda
• til að koma í veg fyrir óæskilega pörun

Stafurinn byrjar að virka að fullu eftir um 6 vikur og virkni varir:

• 4–6 mánuði (minni stafur)
• 12–18 mánuði (stærri stafur)

Áhrifin eru tímabundin og hafa ekki varanleg áhrif á frjósemi eftir að virkni lýkur.

Algengar spurningar

Merkingar

Gelding getur dregið úr merkingum hjá sumum hundum, en hundar hætta sjaldnast alveg að merkja þar sem það er eðlileg hegðun. Gelding lagar ekki húshreinleika ef hann hefur ekki verið til staðar áður.

Hömpun

Hömpun getur tengst leik, streitu, æsingu eða óöryggi. Þetta er oft hegðunartengt og ekki er víst að gelding hafi áhrif. Þjálfun og hegðunarleiðrétting er oft mikilvægari þáttur.

Árásargirni gagnvart öðrum hundum

Slík hegðun er oft lærð og því er ráðlagt að ráðfæra sig við atferlisfræðing áður en gelding er framkvæmd. Lyfjagelding getur verið gagnleg til að meta hvort hormón hafi áhrif.

Strok

Strok getur tengst skorti á hreyfingu, örvun eða öðrum þörfum. Þetta er oft hegðunartengt og mikilvægt er að meta aðstæður hundsins í heild.

Æsingur og orkustig

Orkustig er einstaklingsbundið og mismunandi milli hunda. Sumir þurfa mikla daglega hreyfingu, aðrir minna. Gelding er ekki fyrsta úrræði við miklum æsingi og kemur ekki í stað réttrar hreyfingar og örvunar.