Spurt og svarað

Hundahósti – Kennel cough

Wed, 10 Jun 2026 20:25:40 GMT

(Canine infectious tracheobronchitis, acute tracheobronchitis)

Inngangur

Hundahósti er smitsjúkdómur í öndunarfærum hunda. Hann orsakast af ýmsum sýkingarvöldum (agens), bæði veirum og bakteríum. Sjúkdómurinn er yfirleitt ekki alvarlegur hjá annars heilbrigðum hundum, en hann er mjög smitandi og getur dreifst hratt innan hundahópa.

Hundar á öllum aldri geta smitast, en ungir hvolpar, sérstaklega þeir sem eru með aðra smitsjúkdóma samhliða, svo sem hundafár eða smáveirusótt, eru viðkvæmari. Einnig eru hundar með veiklað ónæmiskerfi í aukinni áhættu. Helsta einkenni sjúkdómsins er þurr og gjallandi hósti sem getur í sumum tilfellum verið þrálátur.

Orsakir og sjúkdómsferli

Hundahósti stafar oftast af samblandi nokkurra sýkingarvalda, þó stundum sé aðeins einn þeirra orsökin. Algengustu sýkingarvaldarnir eru:

Canine parainfluenza virus type III
Canine adenovirus type II
Bordetella bronchiseptica
Canine distemper virus
Canine herpes virus
Mycoplasma canis

Af þessum eru þrír fyrstnefndu algengastir.

Sýkingin berst með innöndun og sýkingarvaldurinn fjölgar sér í slímhúð barkans og berkjanna. Þetta veldur bólgu og ertingu, auk þess sem bifhár slímhúðarinnar skemmast. Við það eiga bakteríur auðveldara með að setjast að og valda frekari sýkingu. Hóstinn sem fylgir ertingunni getur aukið skemmdirnar og ýtt undir bakteríusýkingu.

Í sjaldgæfum tilfellum, sérstaklega hjá hundum með skert ónæmiskerfi, getur sýkingin færst niður í neðri hluta öndunarfæranna og valdið berkju- eða lungnabólgu.

Meðgöngutími sjúkdómsins (tími frá smiti til einkenna) er yfirleitt 2–18 dagar. Einkenni geta varað í allt að 3 vikur, en bakterían Bordetella bronchiseptica getur verið til staðar í öndunarvegi í allt að 3 mánuði.

Sjúkdómurinn er mjög smitandi og dreifist auðveldlega þar sem margir hundar koma saman, til dæmis á hundahótelum, í hundaskólum eða hundageymslum.

Þættir sem auka smithættu eru meðal annars:

Mikill þéttleiki hunda
Streita
Veiklað ónæmiskerfi
Léleg loftskipti

Einkenni

Algengustu einkenni eru:

Þurr og gjallandi hósti
Hósti sem versnar við æsing, gelt eða hreyfingu

Flestir hundar eru annars hressir og sýna engin önnur einkenni. Í sumum tilfellum geta þó komið fram:

Vægur hiti
Slappleiki í 1–2 daga

Hóstinn getur stundum hljómað eins og eitthvað sé fast í hálsi hundsins. Yfirleitt versnar hóstinn fyrstu dagana, en batnar síðan smám saman og flestir hundar ná fullum bata innan 3 vikna.

Greining

Greining byggist á:

Sögu um samskipti við aðra hunda
Einkennandi þurrum hósta
Hósta sem hægt er að framkalla með léttum þrýstingi á barkann

Við hlustun á lungu heyrist yfirleitt ekkert óeðlilegt nema bakteríusýking hafi þróast í lungun.

Í flestum tilfellum eru frekari rannsóknir ekki nauðsynlegar, en í flóknari tilfellum getur komið til greina:

Barkaspeglun
Barkaskol
Frumugreining

Meðferð

Meðferð beinist fyrst og fremst að því að lina einkenni og styðja við bata.

Sýklalyf eru aðeins notuð ef grunur er um bakteríusýkingu og hundurinn er slappur.

Mikilvægt er að:

Halda hundinum í ró
Forðast mikla hreyfingu og æsing
Forðast kalt loft meðan á veikindum stendur
Forðast aðstæður sem valda miklu gelti

Ef hundurinn notar hálsól er ráðlagt að skipta yfir í beisli (brjóstbeisli eða höfuðbeisli) til að minnka álag á barkann.

Einnig er ráðlagt að:

Gefa blautt fóður frekar en þurrt
Nota hóstastillandi lyf ef þörf krefur

Ekki skal gefa slímlosandi lyf þar sem þau geta aukið ertingu og gert hóstann verri.

Í sumum tilfellum getur stutt meðferð með bólgueyðandi sterum hjálpað, en aðeins ef hundurinn er ekki með hita eða lungnabólgu.

Hundurinn ætti að forðast samskipti við aðra hunda meðan á veikindum stendur og í nokkra daga eftir að einkenni hverfa.

Batahorfur

Flestir hundar ná fullum bata innan 2–3 vikna.

Bati getur tekið lengri tíma hjá:

Eldri hundum
Hundum með undirliggjandi sjúkdóma
Hundum með veiklað ónæmiskerfi

Í sjaldgæfum tilfellum getur sjúkdómurinn orðið langvinnur. Mjög óalgengt er að hundur deyi af völdum hundahósta einum og sér.

Heimildir:

Ettinger, S.J, 1995, Textbook of Vet.Int. Med.,
Vetstream-Canis apr.-jun. 2006.
Garðabær, apríl 2006.

Geldingar og ófrjósemisaðgerðir hjá hundum og köttum

Wed, 10 Jun 2026 20:25:37 GMT

Hundar

Gelding rakka

Við geldingu er eistun fjarlægð úr pungnum. Skurðurinn er gerður á milli pungs og getnaðarlims og lokað með innri saumum, þannig að ekki þarf að fjarlægja sauma síðar.

Eftir aðgerð þarf rakkinn að vera með skerm í 7–10 daga til að koma í veg fyrir að hann sleiki skurðsvæðið.

Ófrjósemisaðgerð tíkar

Við ófrjósemisaðgerð eru eggjastokkarnir fjarlægðir í gegnum skurð á kviðarholi. Notaðir eru innri saumar og því þarf ekki að fjarlægja sauma síðar.

Eftir aðgerð þarf tíkin að vera með skerm eða í sérstökum skurðfatnaði í 7–10 daga til að vernda skurðsvæðið og koma í veg fyrir sleik.

Eftir ófrjósemisaðgerð hætta tíkur að lóða.

Aldur við geldingu eða ófrjósemisaðgerð

Ráðlagður aldur er breytilegur eftir hundategundum. Almennt er ekki mælt með geldingu fyrr en hundurinn hefur náð nægilegum líkams- og félagsþroska. Fyrir nánari upplýsingar má skoða leiðbeiningar eftir hundategundum (Suggested Guidelines by Breed for Age of Neutering). Fyrir tegundir sem ekki eru á slíkum listum liggja ekki fyrir sértækar rannsóknir.

Kettir

Gelding fress

Við geldingu fress eru eistun fjarlægð úr pungnum. Engir saumar eru notaðir og eftir sitja tvö lítil skurðsár sem gróa yfirleitt á nokkrum dögum.

Ófrjósemisaðgerð læðu

Við ófrjósemisaðgerð læðu eru eggjastokkarnir fjarlægðir í gegnum skurð á kviðarholi. Notaðir eru innri saumar og því þarf ekki að fjarlægja sauma síðar.

Aldur og þyngd katta

Miðað er við að kötturinn sé orðinn að minnsta kosti 2 kg að þyngd áður en aðgerð er framkvæmd.

Umönnun eftir aðgerð

Fyrstu 24 klukkustundirnar eftir aðgerð er mikilvægt að halda dýrinu hlýju og í rólegu umhverfi.

Það tekur líkamann um 24–48 klukkustundir að vinna úr svæfingarlyfjum og því er eðlilegt að dýrið sé sljótt eða þreytt á þessu tímabili.
Matarlyst getur verið minni fyrstu dagana, en mikilvægt er að bjóða ferskt vatn og litlar máltíðir.
Forðast skal að hafa vatn mjög nálægt bæli meðan dýrið er enn sljótt.

Mikilvægt er að fylgjast daglega með skurðsárinu. Hafið samband við dýralækni ef grunur vaknar um sýkingu, til dæmis ef:

vond lykt kemur frá sárinu
roði eða bólga myndast
dýrið er óvenju slappt eða lystarlaust

Hvenær er best að gelda hund?

Almennt er ekki mælt með geldingu fyrr en við 12–18 mánaða aldur, þar sem kynhormón gegna mikilvægu hlutverki í:

líkamsþroska, sérstaklega vexti beina og liða
félagsþroska og hegðun

Hormónatengd hegðun festist yfirleitt ekki í sessi fyrr en eftir um 2 ára aldur, og því er yfirleitt nægur tími til að ákveða geldingu á aldrinum 12–24 mánaða.

Hjá sumum tegundum getur snemmbúin gelding aukið hættu á liðvandamálum, svo sem slitnum krossböndum, þar sem mikilvægt er að liðir og vöðvar nái fullum þroska.

Kvíði og hegðun

Kynhormón geta haft áhrif á sjálfstraust og hegðun hunda. Í sumum tilfellum geta þau hjálpað hundum að takast á við nýjar eða krefjandi aðstæður.

Ef hundur glímir við kvíða eða hræðslu er mikilvægt að meta hvert tilfelli fyrir sig áður en ákvörðun um geldingu er tekin.

Lyfjagelding (geldingastafur)

Lyfjagelding getur verið góður kostur:

til að meta áhrif geldingar áður en varanleg aðgerð er framkvæmd
fyrir eldri eða veikburða hunda
til að koma í veg fyrir óæskilega pörun

Stafurinn byrjar að virka að fullu eftir um 6 vikur og virkni varir:

4–6 mánuði (minni stafur)
12–18 mánuði (stærri stafur)

Áhrifin eru tímabundin og hafa ekki varanleg áhrif á frjósemi eftir að virkni lýkur.

Algengar spurningar

Merkingar

Gelding getur dregið úr merkingum hjá sumum hundum, en hundar hætta sjaldnast alveg að merkja þar sem það er eðlileg hegðun. Gelding lagar ekki húshreinleika ef hann hefur ekki verið til staðar áður.

Hömpun

Hömpun getur tengst leik, streitu, æsingu eða óöryggi. Þetta er oft hegðunartengt og ekki er víst að gelding hafi áhrif. Þjálfun og hegðunarleiðrétting er oft mikilvægari þáttur.

Árásargirni gagnvart öðrum hundum

Slík hegðun er oft lærð og því er ráðlagt að ráðfæra sig við atferlisfræðing áður en gelding er framkvæmd. Lyfjagelding getur verið gagnleg til að meta hvort hormón hafi áhrif.

Strok

Strok getur tengst skorti á hreyfingu, örvun eða öðrum þörfum. Þetta er oft hegðunartengt og mikilvægt er að meta aðstæður hundsins í heild.

Æsingur og orkustig

Orkustig er einstaklingsbundið og mismunandi milli hunda. Sumir þurfa mikla daglega hreyfingu, aðrir minna. Gelding er ekki fyrsta úrræði við miklum æsingi og kemur ekki í stað réttrar hreyfingar og örvunar.

Gæludýr og áramót

Wed, 10 Jun 2026 20:25:34 GMT

Flugeldar og áramót geta verið erfiður tími fyrir mörg gæludýr. Hér eru gagnleg ráð til að draga úr streitu og ótta hjá hundum og köttum á þessum tíma.

Hundar

Það er eðlilegt að hundar verði hræddir við flugelda. Sumir bregðast fyrst og fremst við hávaðanum, en ljósin geta einnig valdið hræðslu.
Margir hundar leita í skjól, til dæmis undir húsgögn eða í búrið sitt. Gott getur verið að leyfa hundinum að hafa aðgang að öruggum felustað og jafnvel breiða teppi yfir búrið til að draga úr ljósáreiti.
Ekki er ráðlagt að fara út með hund, jafnvel þótt hann virðist óhræddur, þegar mestu lætin eru. Hundar geta brugðist ófyrirsjáanlega við, til dæmis elt flugelda eða hlaupið í átt að blysum og tertum.
Mikilvægt er að fjölskyldumeðlimir haldi ró sinni og láti eins og ekkert óeðlilegt sé að gerast. Forðist að vorkenna hundinum sérstaklega, þar sem það getur styrkt hræðsluhegðun. Einnig á ekki að skamma hundinn fyrir slys sem kunna að verða vegna hræðslu.
Ekki er ráðlegt að skilja hundinn eftir einan á þessum tíma, sérstaklega ekki ef hann hefur fengið róandi lyf. Ef farið er að heiman getur verið gott að taka hundinn og búrið hans með, eða fá einhvern til að passa hann.
Sumir hundar geta verið áfram varir um sig í nokkra daga eftir áramótin. Einstaka hundur þorir jafnvel ekki út að gera þarfir sínar tímabundið, en það gengur yfirleitt yfir á nokkrum dögum.

Kettir

Kettir geta einnig orðið mjög hræddir við flugelda, en þeir eru yfirleitt duglegir að finna sér felustaði.
Gott er að tryggja að kötturinn hafi aðgang að öruggum felustað, til dæmis búri með teppi yfir eða rólegu herbergi þar sem hann er öruggur. Einnig getur hjálpað að hafa kveikt ljós og jafnvel útvarp eða sjónvarp til að draga úr áhrifum hávaðans.
Hræðsla getur haft áhrif á matarlyst, og sumir kettir borða lítið eða ekkert í nokkra daga.
Mælt er með að halda köttum inni yfir áramótin, jafnvel þeim sem eru venjulega óhræddir. Hræðsla getur valdið því að þeir hlaupi í burtu og týnist eða fari sér að voða.

Lyfjameðferð

Til eru lyf sem geta hjálpað dýrum að takast á við áramótin. Við notum oft Alprazolam Mylan, sem hefur bæði róandi og kvíðastillandi áhrif án þess að skerða hreyfigetu dýrsins verulega. Lyfið getur einnig haft áhrif á minnismyndun, sem getur verið gagnlegt til að draga úr neikvæðri upplifun.

Yfirleitt er gefinn einn skammtur um kvöldmatarleyti.
Ef þörf krefur má gefa annan skammt síðar um kvöldið, til dæmis um kl. 23.

Mikilvægt:

Ekki má gefa lyfið hundum sem eru með:

gláku
vöðvarýrnun
lifrarsjúkdóma

Lyfjagjöf skal alltaf fara fram í samráði við dýralækni.

Magapest hjá hundum og köttum

Wed, 10 Jun 2026 12:52:17 GMT

Uppköst og niðurgangur eru algeng einkenni hjá bæði hundum og köttum. Orsakir geta verið margar, þar á meðal:

Ójafnvægi í þarmabakteríuflóru
Maga- og þarmabólga
Veirusýkingar
Bakteríusýkingar
Sníkjudýrasýkingar

Í flestum tilfellum er hægt að meðhöndla einkennin með góðum árangri án þess að finna nákvæma orsök meltingartruflananna.

Hvað er hægt að gera heima?

Góðgerlar

Mælt er með að gefa góðgerla sem styðja við eðlilega þarmaflóru, til dæmis:

ProMax
Pro-Lac

Fasta

Gott er að fasta dýrið í 12–24 klukkustundir til að gefa meltingarfærunum hvíld.

Mikilvægt er að bjóða vatn, en í litlu magni í einu
Þetta á ekki við um hvolpa og kettlinga, þar sem þeir þola föstu verr

Auðmeltanlegt fóður

Þegar byrjað er að gefa dýrinu aftur að borða er mikilvægt að velja auðmeltanlegt fóður sem er sérstaklega ætlað fyrir viðkvæman maga, til dæmis:

Gastrointestinal (Royal Canin)
i/d (Hill’s)

Ef eigandi kýs að gefa heimatilbúið fóður má gefa:

Soðinn kjúkling (án krydds)
Soðin hrísgrjón

Gefið litla skammta í einu og oftar yfir daginn fyrstu dagana.

Aftur yfir á venjulegt fóður

Þegar uppköst og niðurgangur hafa hætt og ekki verið til staðar í 2–3 daga, má færa sig smám saman aftur yfir á venjulegt fóður.

Hvenær á að hafa samband við dýralækni?

Hafið samband við dýralækni ef eitthvað af eftirfarandi á við:

Dýrið er hvolpur eða kettlingur
Einkenni lagast ekki innan 4–7 daga
Uppköst vara lengur en 24 klukkustundir hjá fastandi dýri
Blóð sést í uppköstum eða niðurgangi
Niðurgangur er mjög dökkur eða svartur
Dýrið byrjar ekki að borða eða drekka eðlilega eftir föstu
Dýrið er slappt eða í slæmu ástandi
Dýrið er með hita (yfir 39,0 °C mælt með endaþarmsmæli)

Meðganga tíkar – inngangur

Wed, 10 Jun 2026 12:52:08 GMT

Hvort sem það er skipulagt eða ekki, þá kemur fyrir að tíkur verði hvolpafullar á lífsleiðinni. Í flestum tilfellum er ræktunin meðvituð ákvörðun og tíkin í umsjón reyndra ræktenda sem hafa góða þekkingu á meðgöngu og goti.

Hins vegar eru einnig margir eigendur sem hafa ekki áður upplifað meðgöngu hjá tík eða hafa ekki aðgang að reynslumiklum aðilum til að leita ráða hjá. Fyrir þá getur verið mikilvægt að hafa aðgang að skýrum og áreiðanlegum upplýsingum.

Hér að neðan er yfirlit yfir helstu stig eðlilegrar meðgöngu hjá tíkum og hvað eigendur geta búist við á hverju stigi.

Meðganga tíkar – stig og einkenni

Eðlileg meðganga hjá tíkum er að meðaltali um 63 dagar, mælt frá egglosi fram að fæðingu hvolpanna. Meðgöngunni má skipta í þrjú tímabil, líkt og hjá konum, þar sem hvert tímabil er um það bil 21 dagur.

Fyrsti þriðjungur (dagar 0–21)

Á fyrstu þremur vikum meðgöngunnar eru yfirleitt engin augljós merki um að tíkin sé hvolpafull. Hún hegðar sér eðlilega og engar sjáanlegar breytingar eru á líkama hennar.

Undir lok þessa tímabils, eða um þriðju viku, geta fyrstu merki komið fram. Sumir eigendur taka eftir að tíkin:

Missir tímabundið matarlyst
Sýnir væga ógleði
Virðist örlítið þreyttari en venjulega

Þessar breytingar stafa af hormónabreytingum og eru yfirleitt tímabundnar.

Á þessu tímabili er mikilvægt að tryggja að tíkin borði nægilega. Ef matarlystin minnkar getur verið gagnlegt að:

Bjóða girnilegra fóður tímabundið
Gefa minni máltíðir oftar yfir daginn

Ef meðgangan er skipulögð er stundum mælt með að gefa fólínsýru, sem getur stuðlað að eðlilegum fósturþroska.

Annar þriðjungur (dagar 21–42)

Á þessu tímabili fara breytingar á líkama tíkarinnar að verða sýnilegri.

Algengar breytingar eru:

Maginn fer að stækka
Spenar stækka og verða sýnilegri
Matarlystin eykst smám saman
Tíkin verður oft rólegri

Mikilvægt er að gefa góðgert og næringarríkt fóður sem uppfyllir auknar orkuþarfir tíkarinnar.

Staðfesting meðgöngu

Hægt er að staðfesta meðgöngu með nokkrum aðferðum:

Sónarskoðun:

Hægt að framkvæma frá um degi 21
Áreiðanlegust um dag 28–35
Hægt að sjá hjartslátt fósturanna
Erfitt getur verið að telja nákvæman fjölda hvolpa

Þreifing:

Hægt að framkvæma um dag 28–35
Ætti aðeins að vera framkvæmd af reyndum dýralækni
Hægt er að finna fóstrin sem litlar þéttingar í leginu

Relaxin blóðpróf:

Mælir hormón sem myndast við meðgöngu
Áreiðanleg staðfesting ef jákvætt
Ekki almennt í boði á Íslandi

Þriðji þriðjungur (dagar 42–63)

Á síðasta hluta meðgöngunnar verða breytingar mjög greinilegar.

Algengt er að:

Maginn stækki verulega
Spenar stækki og dökkni
Tíkin verði rólegri og hvílist meira
Matarlyst aukist

Þar sem hvolparnir taka meira pláss getur verið betra að gefa:

Minni máltíðir oftar yfir daginn
Orkuríkt fóður, oft hvolpafóður

Mjólkurkirtlar byrja einnig að undirbúa mjólkurframleiðslu og stundum sést mjólkurlitaður vökvi úr spenum.

Röntgenrannsókn

Hægt er að taka röntgenmynd á degi 55–59 til að meta fjölda hvolpa. Þetta getur verið gagnlegt til að:

Vita hvenær goti er lokið
Meta hvort hætta sé á erfiðri fæðingu
Vita fjölda hvolpa

Beinagrind hvolpanna sést ekki fyrr en á þessum tíma.

Ormahreinsun

Mælt er með ormahreinsun undir lok meðgöngu, þar sem ormalirfur geta borist til hvolpanna í gegnum leg og mjólk.

Ráðlagt er að framkvæma ormahreinsun um eða eftir dag 50 í samráði við dýralækni.

Hreyfing

Undir lok meðgöngu ætti hreyfing að vera:

Regluleg en hófleg
Rólegar taumgöngur eru ákjósanlegar
Forðast skal mikla áreynslu og ærsl

Merki um að got sé að hefjast

Eitt áreiðanlegasta merkið um að got sé yfirvofandi er lækkun líkamshita.

Eðlilegur líkamshiti tíkar er um 38–39 °C
Þegar hitinn fellur undir 37 °C hefst got yfirleitt innan 12–24 klukkustunda

Margir ræktendur mæla hita tíkarinnar daglega síðustu vikuna til að fylgjast með þessum breytingum.

Mikilvægi eftirlits

Flestar tíkur gjóta án vandræða, en stundum getur þurft aðstoð dýralæknis.

Hafðu samband við dýralækni ef:

Got hefst ekki eftir hitafall
Tíkin virðist í erfiðleikum
Langur tími líður á milli hvolpa
Tíkin sýnir merki um vanlíðan

Gott er að vera í reglulegu sambandi við dýralækni á meðgöngu og sérstaklega undir lok hennar.

Bráðaveikindi hjá gæludýrum

Wed, 10 Jun 2026 12:42:20 GMT

Við tökum á móti bráðveikum og slösuðum dýrum án tafar og hafa þau forgang fram yfir bókaða tíma.

Ef grunur leikur á að dýrið þitt sé alvarlega veikt eða slasað, er mikilvægt að hafa samband við dýralækni eins fljótt og auðið er.

Einkenni og ástand sem krefjast tafarlausrar dýralæknisaðstoðar

Eftirfarandi eru dæmi um ástand sem teljast bráðatilfelli. Listinn er ekki tæmandi:

Andnauð eða öndunarerfiðleikar
Þvagstífla eða erfiðleikar við þvaglát
Miklar eða stjórnlausar blæðingar
Yfirlið eða meðvitundarleysi
Flog eða krampaköst
Grunur um eitrun
Alvarlegir áverkar, til dæmis eftir slys eða fall
Magasnúningur (uppþemba með vanlíðan, árangurslaus uppköst eða óróleiki)
Fæðingarerfiðleikar eða þörf á bráðakeisaraskurði

Ef þú ert í vafa um ástand dýrsins þíns, er alltaf betra að hafa samband við dýralækni og fá ráðleggingar. Skjót viðbrögð geta skipt sköpum fyrir batahorfur.

Legbólga hjá tíkum

Wed, 10 Jun 2026 12:42:19 GMT

Legbólga (e. pyometra) er alvarleg bakteríusýking í legi tíkar og getur verið lífshættulegt ástand ef ekki er brugðist við tímanlega.

Allar tíkur geta fengið legbólgu, en sjúkdómurinn er algengari hjá miðaldra og eldri tíkum. Legbólga kemur oftast fram 2–8 vikum eftir lóðarí. Tíkur sem hafa sögu um óreglulegt lóðarí og/eða gervióléttu eru í aukinni áhættu.

Opin og lokuð legbólga

Legbólga getur verið annað hvort opin eða lokuð, eftir því hvort leghálsinn er opinn eða lokaður.

Opin legbólga:

Leghálsinn er opinn og þá sést yfirleitt sýkt útferð frá leggöngum.
Tíkin sleikir sig oft meira en venjulega á kynfærum.

Lokuð legbólga:

Leghálsinn er lokaður og sýkingin safnast fyrir inni í leginu.
Legið getur stækkað verulega og í alvarlegum tilfellum getur það rofnað.
Þetta ástand er sérstaklega hættulegt og krefst tafarlausrar meðferðar.

Einkenni legbólgu

Einkenni geta verið mismunandi og tíkur geta sýnt sum eða öll eftirfarandi einkenni:

Aukin drykkja og þvaglát
Slímug eða graftarkennd útferð frá kynfærum
Minnkuð matarlyst
Slappleiki og vanlíðan
Hiti (yfir 39,2 °C)
Þaninn eða aumur kviður
Uppköst

Athugið að í sumum tilfellum geta einkenni verið væg eða jafnvel lítt áberandi, sérstaklega við lokaða legbólgu.

Meðferð

Meðferð við legbólgu er yfirleitt skurðaðgerð þar sem leg og eggjastokkar eru fjarlægð. Þetta er bráðaaðgerð sem getur bjargað lífi tíkarinnar.

Því fyrr sem meðferð hefst, þeim mun betri eru batahorfur.

Fyrirbyggjandi aðgerðir

Ófrjósemisaðgerð (að taka tík úr sambandi) kemur í veg fyrir legbólgu.

Að auki dregur ófrjósemisaðgerð verulega úr hættu á júguræxlum, sem eru meðal algengustu æxla í tíkum. Því fyrr sem tík er ófrjósemisaðgerð, þeim mun minni eru líkurnar á að hún fái júguræxli síðar á ævinni.

Tannheilsa gæludýra

Wed, 10 Jun 2026 12:42:16 GMT

Margir dýraeigendur huga lítið að tannheilsu dýra sinna og hugsa sem svo að dýr í náttúrunni bursti ekki tennurnar og því sé það ekki nauðsynlegt. Þetta er þó misskilningur. Í náttúrunni hreinsa dýr tennurnar með fæðunni sem þau neyta. Húð, hár, bein, fjaðrir og brjósk veita náttúrulega hreinsun sem hjálpar til við að halda tönnunum hreinum.

Þegar dýr verða heimilisdýr og fá unnið fóður sem skortir þessa náttúrulegu hreinsandi eiginleika, eykst hættan á tannvandamálum, sérstaklega tannsteini og tannholdsbólgu.

Tannsteinn og tannholdsbólga

Algengasta tannvandamálið hjá hundum og köttum er tannsteinn. Þegar tannsteinn myndast safnast bakteríur auðveldlega fyrir, sem getur leitt til tannholdsbólgu. Ef ekkert er að gert getur sýkingin versnað, tannholdið skemmst og tennur losnað. Í alvarlegum tilfellum getur sýking náð niður í tannrótina.

Þetta ástand er sársaukafullt fyrir dýrið og getur haft alvarlegar afleiðingar. Bakteríur úr munnholinu geta borist með blóðrás til mikilvægra líffæra, svo sem hjarta, lifrar og nýrna, og valdið veikindum þar.

Einkenni tannvandamála

Dýraeigendur ættu að fylgjast með eftirfarandi einkennum:

Brúnleit eða gul skán á tönnum, sérstaklega við tannholdið
Rautt eða bólgið tannhold
Slæmur andardráttur
Aukið slef
Erfiðleikar við að éta
Minni áhugi á að naga bein eða nagföng
Klór eða óþægindi í kringum munninn

Fyrirbyggjandi aðgerðir

Dagleg umhirða tannanna er besta forvörnin.

Tannburstun

Áhrifaríkasta leiðin til að fyrirbyggja tannstein er að bursta tennur dýrsins reglulega, helst daglega, með tannbursta og tannkremi sem er sérstaklega ætlað dýrum.

Rétt fóður og nagföng

Fóður skiptir miklu máli fyrir tannheilsu. Mjúkt fóður, sérstaklega blautfóður, hreinsar tennurnar síður en þurrfóður eða annað sem krefst tyggingar.

Gagnlegt getur verið að gefa reglulega:

Stór kjötbein (viðeigandi fyrir dýrið)
Sérstök nagbein fyrir dýr
Önnur viðurkennd nagföng

Einnig er til sérhæft fóður sem er hannað til að draga úr myndun tannsteins og getur verið góður hluti af daglegri tannvernd.

Meðferð hjá dýralækni

Tannsteinn og tannholdsbólga greinast oft við reglulega heilbrigðisskoðun hjá dýralækni. Ef þörf er á getur dýralæknir framkvæmt tannhreinsun undir svæfingu til að fjarlægja tannstein og meta ástand tannanna.

Í sumum tilfellum þarf að fjarlægja skemmdar tennur til að koma í veg fyrir áframhaldandi sársauka og sýkingu. Stundum er einnig nauðsynlegt að gefa sýklalyf eftir meðferð til að koma í veg fyrir að bakteríur dreifist um líkamann.

Reglulegt eftirlit og góð tannhirða geta komið í veg fyrir alvarleg tannvandamál og stuðlað að betri líðan og heilsu gæludýrsins til lengri tíma.